Bijna elke zorgorganisatie in Nederland heeft inmiddels een AI-pilot gehad. Veel minder organisaties hebben een AI-toepassing die vandaag in de dagelijkse routine zit. Dat verschil is het echte onderwerp van dit stuk: niet of AI in de zorg kan werken, maar waarom het bij de een blijft steken op een demo en bij de ander gewoon aan staat.
We houden ons aan wat er te controleren valt. Alle cijfers hieronder komen uit Nederlandse bronnen met een datum: Nictiz, V&VN en het ministerie van VWS. Dit is algemene informatie over de regels, geen juridisch advies.
De toepassing die vandaag het meest oplevert
Bij Noordwest Ziekenhuisgroep in Alkmaar gebruiken verpleegkundigen een digitale assistent voor verslaglegging. De app zet spraak om in tekst en maakt tijdens een gesprek met een patiënt automatisch een gestructureerd verslag, gebaseerd op de bestaande structuur in het elektronisch patiëntendossier.
Chinouk Dekker, verpleegkundige op de cardiologieafdeling, beschrijft de winst in V&VN van 19 december 2025 concreet: het uitwerken van een gesprek van tien minuten kostte voorheen vaak twintig minuten extra aan verslaglegging, en dat valt nu vrijwel helemaal weg. In de praktijk komt dat neer op ongeveer vijftien minuten tijdwinst per verslag.
Drie details uit dat verhaal zijn belangrijker dan het cijfer zelf. Het sjabloon is door de verpleegkundigen zelf bepaald, waardoor de verslagen kort en onderling vergelijkbaar zijn. De patiëntgegevens worden binnen het beveiligde systeem verwerkt en niet met derden gedeeld. En ieder verslag wordt nagekeken en waar nodig aangepast. De techniek levert een concept, een mens blijft eindverantwoordelijk.
Ook de randen zijn benoemd. De assistent werkt vooral goed bij gestructureerde gesprekken zoals EVV-gesprekken, proactieve zorgplanning en multidisciplinair overleg. Bij patiënten die snel afgeleid of verward zijn is extra aandacht nodig. Dat is precies het soort eerlijkheid dat u van een leverancier ook zou moeten eisen.
Wat er gebeurt als je de hele sector uitvraagt
Nictiz publiceerde op 22 mei 2025 de eerste sectoroverstijgende Verkenning AI-systemen tegen registratielast, samen met tien partnerorganisaties. De uitkomst is nuttig omdat die niet alleen enthousiasme meet.
- Spraakgestuurd rapporteren staat het hoogst op de agenda. Respondenten verwachten tijdwinst, minder administratief werk en meer werkplezier.
- Sectoren verschillen weinig in hun doelen en aanpak, maar wel sterk in hoe ver ze al zijn.
- Veel initiatieven zitten nog in de pilotfase en zijn versnipperd, waardoor kennisdeling beperkt blijft.
- Acceptatie vraagt veilige testomgevingen en betrokkenheid van zorgprofessionals.
- De duidelijkste oproep uit het onderzoek: maak eerst keuzes over wat echt nodig is om te registreren.
Die laatste is de onaangename. Als u AI inzet op een registratie die niemand leest, automatiseert u werk dat u had kunnen schrappen. Nictiz stelt daarnaast een vraag die veel bestuurders overslaan: waar gaat de gewonnen tijd naartoe? Naar meer cliënten, naar meer kwaliteit, of naar een betere werk-privébalans? Wie dat niet vooraf afspreekt, krijgt het gesprek later alsnog, en dan met minder goodwill.
De regels: wat de AI-verordening van u vraagt
De AI-verordening is op 1 augustus 2024 in werking getreden en wordt tot en met 2030 stapsgewijs ingevoerd, met meer verplichtingen naarmate het risico stijgt. Dat staat op de VWS-site Data voor gezondheid, die de zorgspecifieke uitleg verzorgt.
Voor de zorg zijn vier punten daarvan direct praktisch:
- Hoog risico gaat over de klinische kant. VWS noemt als voorbeeld het stellen van een diagnose en het opstellen van een behandelplan.
- AI-geletterdheid is een verplichting, niet een cursusaanbod: organisaties moeten kennis en vaardigheden vergroten zodat medewerkers AI-systemen goed kunnen gebruiken.
- Systemen die met mensen communiceren, zoals een chatbot, en generatieve AI die teksten of beelden maakt, moeten dat duidelijk melden aan de gebruiker.
- Als zorginstelling bent u verantwoordelijk voor het gebruik van AI in uw organisatie. Dat geldt zowel voor AI in medische technologie als voor AI voor algemene en administratieve taken, met verschillende eisen per categorie.
Voor medische hulpmiddelen loopt er een tweede spoor. De AI-verordening stelt vanaf 2 augustus 2027 ook eisen aan medische hulpmiddelen waarin AI zit, bovenop de MDR en de IVDR: menselijk toezicht, datakwaliteit en transparantie. De Europese Commissie publiceerde op 16 december 2025 een voorstel om MDR, IVDR en de AI-verordening beter op elkaar te laten aansluiten en dubbele certificering te voorkomen. Dat voorstel is nog niet definitief, dus plan er nog niet op.
Vier toepassingen naast elkaar
Dezelfde technologie valt in verschillende categorieën, afhankelijk van waar u die inzet. Deze tabel is bedoeld om intern het gesprek te openen, niet als juridische classificatie.
| Toepassing | Wat het doet | Waar het raakt aan de regels | Wat u eerst regelt |
|---|---|---|---|
| Spraakgestuurde verslaglegging | Zet een gesprek om in een gestructureerd verslag in het EPD | Administratieve AI, verwerking van patiëntgegevens onder de AVG | Verwerking binnen uw eigen beveiligde omgeving, eigen sjabloon, controle door de zorgprofessional |
| Planning en roostering | Voorspelt bezetting en stelt roosters voor | Administratieve AI, raakt personeelsbelangen | Medezeggenschap betrekken, geen automatische besluiten over mensen |
| Chatbot voor patiëntvragen | Beantwoordt vragen over toegang, uitslagen of afspraken | Transparantieplicht: melden dat de gebruiker met AI praat | Duidelijke melding, harde grens waarbij het gesprek naar een mens gaat |
| Beslissingsondersteuning bij diagnostiek | Signaleert of prioriteert bevindingen | Doorgaans hoog risico, meestal ook MDR of IVDR | Inkoop via een gecertificeerd hulpmiddel, klinische validatie, menselijk toezicht vastgelegd |
Eerste stappen die niet in een pilot eindigen
Stap 1: kies het proces, niet de techniek
Begin bij een taak die vaak voorkomt, weinig medische afweging kent en waar mensen nu klagen over dubbel invoeren. Verslaglegging, brieven, aanvragen, overdrachten. Diagnostiek is verleidelijk en hoort niet in uw eerste project, om de reden die hierboven staat.
Stap 2: schrap voordat u automatiseert
Loop met twee zorgprofessionals door de velden van één formulier en vraag per veld wie dit leest. Wat niemand leest, verdwijnt. Deze stap kost een middag en verkleint het project vaak met een derde. Meer over hoe wij processen doorlichten leest u op onze pagina over AI-automatisering.
Stap 3: leg beleid en training vast voordat de eerste gebruiker begint
Noordwest werkt met een AI-beleid waarin staat dat verpleegkundigen de technologie pas mogen gebruiken na een e-learning en voldoende praktische begeleiding op de werkvloer. Dat is geen bureaucratie, dat is precies de AI-geletterdheid die de verordening vraagt, in de vorm waarin die op een afdeling ook werkt.
Stap 4: draai zes weken op één afdeling, met cijfers
Meet twee dingen: minuten per verslag of per formulier, en hoe vaak de output moest worden gecorrigeerd. Zonder dat tweede getal weet u niet of u tijd wint of alleen verplaatst. Spreek vooraf af welke waarden een uitbreiding rechtvaardigen.
Stap 5: breid uit langs mensen, niet langs afdelingen
Bij Noordwest verspreidde de technologie zich volgens de expertgroep als een olievlek: collega's die het zagen werken, wilden het meteen zelf proberen. Een expertgroep van gebruikers doet meer voor de invoering dan een projectplan van tachtig pagina's.
Waar het misgaat
- Een pilot zonder afspraak over wat een succes is. Dan wint altijd de partij die het project wilde stoppen.
- Een leverancier die niet kan uitleggen waar gegevens worden verwerkt en of ze buiten uw omgeving komen. Informatiebeveiliging in de zorg loopt via NEN 7510 en de AVG, en dat gesprek hoort in de inkoopfase, niet erna.
- AI op een proces dat u niet begrijpt. De techniek maakt een slecht proces sneller, niet beter.
- Tijdwinst zonder bestemming. Als niemand benoemt waar die vijftien minuten naartoe gaan, verdwijnen ze in de werkdruk en ziet niemand resultaat.
- Een tool per afdeling. Drie assistenten met drie leveranciers en drie verwerkersovereenkomsten kosten meer beheer dan ze aan tijd opleveren.
De vraag is niet of AI het verslag kan schrijven. De vraag is wie het verslag leest, en of dat de moeite waard was.
Hoe wij hierin werken
Wij bouwen automatisering voor organisaties in Nederland, waaronder zorgaanbieders, en beginnen altijd aan de administratieve kant. We bouwen geen medische hulpmiddelen en zeggen dat vooraf, omdat dat traject om certificering en klinische validatie vraagt die bij een fabrikant hoort. Wat wij wel doen: uitzoeken welk proces bij u de meeste uren kost, wat daarvan geschrapt kan worden en wat daarna nog automatisering waard is.
Wilt u weten waar in uw organisatie de meeste administratieve uren zitten? Wij doen een gratis analyse van één proces en leveren een document met de gemeten uren, een voorstel en een prijs. Geen verkooppraatje.
Gratis audit aanvragen